Η άμμος είναι μία από τις φερτές ύλες που μεταφέρουν τα ποτάμια. Παρασύρεται από την ορμή του νερού στις περιοχές όπου το ποτάμι έχει μεγαλύτερη ορμητικότητα και αποτίθεται στις πεδινές περιοχές όπου οι κλίσεις είναι ηπιότερες και η ροή του ποταμού μειώνεται. Η άμμος είναι επίσης ένας πολύτιμος φυσικός πόρος που έχει πολλές εφαρμογές και χρησιμοποιείται κυρίως στις οικοδομικές εργασίες. Όπως κάθε φυσικό προϊόν έτσι και η άμμος έχει διάφορες ποιότητες. Η άμμος του Αξιού θεωρείται ότι είναι άριστης ποιότητας γιατί είναι λεπτόκοκκη και πολύ καθαρή.
Σήμερα αμμορυχεία είναι εγκατεστημένα στους ποταμούς Αξιό και Αλιάκμονα. Οι αμμοληψίες είναι έργα που γίνονται μέσα στις κοίτες των ποταμών και ανάλογα με τη μέθοδο που χρησιμοποιείται για την εξαγωγή μπορεί να υπάρξουν τεράστιες καταστροφές στο φυσικό περιβάλλον του ποταμού ή και μεγάλες αλλοιώσεις στην ροή του.
Για το σκοπό αυτό στην περιοχή του Αξιού έχει γίνει διαχειριστικό σχέδιο φερτών υλών το οποίο εξετάζει συνολικά τη δυναμική του ποταμού και οριοθετεί τις θέσεις από όπου μπορούν να γίνουν αμμοληψίες, καθορίζει τις ποσότητες άμμου προς απόληψη, την μέθοδο επέμβασης στο ποτάμι καθώς και τα μέτρα αποκατάστασης του περιβάλλοντος μετά το τέλος της αμμοληψίας.
Πρώτιστος στόχος είναι η διατήρηση της ομαλής ροής του ποταμού ώστε να μην υπάρχουν κίνδυνοι πλημμυρών, και η διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος (νησίδες και παραποτάμια βλάστηση). Με την εφαρμογή του διαχειριστικού σχεδίου και την εκπόνηση Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων για κάθε αμμοληψία, καθώς και με τον έλεγχο για την τήρηση των περιβαλλοντικών όρων, έχει γίνει μία σημαντική προσπάθεια ώστε οι αμμοληψίες να έχουν τη λιγότερες κατά το δυνατόν επιπτώσεις στο φυσικό οικοσύστημα του ποταμού Αξιού.
Ωστόσο, αρκετές από τις εγκαταστάσεις αμμοληψίας είναι παράνομες, καθώς είτε δε διαθέτουν περιβαλλοντική αδειοδότηση για τη λειτουργία τους ή δεν τηρούν τους περιβαλλοντικούς όρους που τους έχουν τεθεί. Μετά από αυτοψίες, το προσωπικό του Φορέα Διαχείρισης Δέλτα Αξιού – Λουδία – Αλιάκμονα και οι αρμόδιες έχει καταγράψει ισοπεδωμένες παραποτάμιες εκτάσεις και καταστροφή νησίδων αναπαραγωγής, ενώ κατά καιρούς έχουν επιβληθεί πρόστιμα από τις αρμόδιες υπηρεσίες της Νομαρχίας Θεσσαλονίκης και από την αστυνομία.
Ακόμη χειρότερη είναι η κατάσταση στον ποταμό Αλιάκμονα, για τον οποίο δεν υπάρχει αντίστοιχη μελέτη. Υπάρχουν πολλά ανεξέλεγκτα αμμορυχεία που λειτουργούν χωρίς άδεια και ο χώρος γύρω από τις αμμοληψίες θυμίζει σεληνιακό τοπίο, καθώς έχουν κοπεί όλα τα δέντρα και έχει αλλοιωθεί εντελώς το παραποτάμιο οικοσύστημα.
Οι επιπτώσεις των παράνομων αμμοληψιών είναι αρνητικές για τη χλωρίδα και πανίδα του ποταμού διότι καταστρέφουν τους βιότοπους και τα ενδιαιτήματα άγριων ειδών, κυρίως ορνιθοπανίδας. Επισημαίνουμε, ότι στα δένδρα των νησίδων του Αξιού υπάρχει η μικτή αποικία των ερωδιών ιδιαίτερα σημαντική για την προστατευόμενη περιοχή.